دانشمندان مدیریت آموزشی : جاکوب گتزلز

 

جاكوب وارن گتزلز (Jacob Warren Getzels) تاثیر گزارترین دانشمند مدیریت آموزشی است. او در سال 1912در بياليستوك(Bialystok) لهستان متولد شد و در خردسالی به همراه خانواده به آمريكا مهاجرت نمود. گتزلز در سال 1951 دكتراي خود را در رشته روابط اجتماعي(Social Relations) از دانشگاه هاروارد دريافت كرد.  او در همان سال به عضويت هيئت علمي دانشگاه شيكاگو  پيوست و به عنوان استاد برجسته اين دانشگاه فعاليت هاي علمي خود را ادامه داد. گتزلز هم در زمينه هاي علمي و هم زمینه های اجرايي فعاليت هاي ارزشمندي به انجام رساند و افتخارات بسياري دریافت كرد از جمله در سال 1978 مدال نيكولاس موري باتلر (Nicholas Murray Butler) را از دانشگاه كلمبيا و در سال 1984 دكتراي افتخار از دانشگاه هافسترا (Hofstra University) دريافت نمود. گتزلز پس از بيش از نيم قرن فعاليت علمي در سال 2001 در سن 89 سالگي در هايدپارك(Hyde Park) شيكاگو درگذشت.گتزلز در تثبيت مديريت آموزشي به عنوان يك رشته علمي و حيطه پژوهشی معتبر نقش بسيار مهمي ايفا نمود. او با همكاري اگون گوبا (Egon G. Guba)، مدل- تئوري سيستم هاي اجتماعي را ارائه نمود. به طور خلاصه ، طبق تئوري فوق ، سازمان آموزشي يك سيستم اجتماعي است. اين سيستم متشكل از دو بعد هنجاري(Nomothetic) و شخصي(Ideographic) است؛ بعد هنجاري از سه عنصر سازمان(Institution) ، نقش(Role) و انتظارات(Expectation) و بعد شخصي نيز از سه عنصر فرد (Individual)، شخصيت(Personality) و نيازها-پيش آمادگي ها(Need-Disposition)تشكيل مي گردد. عناصر این مدل در شکل (۱) نمایش داده می شود.

 در تئوري سيستم هاي اجتماعي طبق رابطه (B = f(RxP رفتار سازمانی کارکنان، تابعي از نقش و شخصيت است. به عبارت ديگر، در سازمان، رفتار در نتيجه تعامل آمادگي ها ، انگیزه ها و نيازهاي شخصي فرد و وظايفي كه از نقش و پست سازماني او انتظار مي رود ، تعيين مي شود. در اين تئوري ، اثربخشي، زماني حاصل مي گردد كه رفتار سازماني با انتظارات سازماني همخواني داشته باشد.  هرگاه فرد داراي نيازها و انگيزهاي متضادي باشد و يا ايفاي نقش سازماني مستلزم برآورده نمودن انتظارات متضادي باشد و يا بين ويژگي های شخصي و نقش سازماني فرد تعارض وجود داشته باشد اثربخشي كاهش مي یابد. در مقابل ، تناسب نقش سازماني با ويژگي هاي شخصي موجب افزایش رضايت فرد مي گردد. در تئوري سيستم هاي اجتماعي ، سه سبك مديريت شناسايي شده است: الف- سبك هنجار مدار (تاكيد بر بعد هنجاري و انتظارات سازماني)، ب- بعد فرد مدار (تاكيد بر بعد شخصي و انگيزها و نيازهاي كاركنان)، ج- بعد موقعيتي (تاكيد بر بعد هنجاري يا بعد شخصي به تناسب موقعيت و شرايط). نظريه گتزلز و گوبا در ارتقاء علمي رشته مديريت آموزشي تاثير بسيار مهمي داشته است به طوري كه توسط ساير دانشمندان مديريت آموزشي مورد توجه قرار گرفته و بسط يافته است. مهمترين و تاثير گذارترين آثار علمي گتزلز در حیطه رشته مدیریت آموزشی به شرح ذيل مي باشد.

-Getzels, Jacob W. & Guba , Egon G. (1957). "Social Behavior and the Administrative Process", School Riview, No. 65, pp. 423-441.

-Getzels, Jacob W. & Thelen , H. A. (1960). "The Classroom as A Unique Social System" , National Society for the Study of Education Yearbook , Part 2 , Vol. 59, Chicago , University of Chicago Press .

-Getzels, Jacob W.; Lipham, James M. & Campbell, Roald F. (1968). Educational administration As A Social Process, New York, Harper & Row. 

اندیشمندان و نظریه پردازان مدیریت آموزشی(2)

پل هوستون (Paul D. Houston) : هوستون مفهوم رهبری معناگرا (Spiritual) در سازمانهای آموزشی را بیان کرده است . از دیدگاه او معنویت، تلاش برای یافتن معنا در زندگی است بطوریکه فرد در جستجوی آن، از تمایلات خودخواهانه و محصور شدن در سود و زیان شخصی فاصله می گیرد. هوستون ضمن توجه دادن رهبران آموزشی به قدرت و سرمایه معنوی ؛ هشت اصل رهبری معنوی – قصد ، توجه، تشخیص استعدادها ، قدردانی، نگریستن به تجربه به عنوان بخشی از بالندگی انسانی ، دیدگاه کل گرا ، باز و پذیرا بودن ، اعتماد – را مطرح می سازد.

آر. ویلبورن کلاوس( R. Wilburn Clouse) : رابرت ویلبورن کلاوس ضمن تشریح ماهیت کارآفرینی در مدیریت آموزشی ، تئوری نقش (Role Theory) در سازمانهای آموزشی را تبیین نموده است. طبق این تئوری، هنجارهایی که توسط موقعیت اجتماعی تعیین می شود رفتار را تحت تاثیر قرار می دهند ، انتظارات درونی و بیرونی متاثر از نقش اجتماعی می باشند و پاداش و تنبیه اجتماعی برای نفوذ بر رفتار نقش، مورد استفاده قرار می گیرد. تئوری نقش به تبیبن کار تیمی و بررسی عملکرد یادگیری گروهی می پردازد.  از این تئوری در سه زمینه در مدیریت آموزشی یعنی برای حل تعارض نقش ،برای تحلیل رفتار در سیستم های اجتماعی و برای بررسی مبانی روابط بین فردی به کار گرفته شده است.

اسپنسر مکسی (Spencer J. Maxcy) : مکسی از دیدگاه فلسفه زیبایی شناسی (Aesthetic) : به نقد زیبایی شناسانه رهبری آموزشی پرداخته است. زیبایی شناسی به احساس معنی ایجاد شده از ادراک حسی مرتبط است. در این دیدگاه، موضوعاتی از قبیل اینکه چگونه ایده ها و ایده آل ها ایجاد ، بیان و منتقل می گردند و بر روابط بین فردی اثرگذارده و محیط سازمانی، آنها را تقویت می کند و اینکه در سازمان چگونه مرزها و محدوده های اخلاقی ایجاد و گسترش می یابد تبیین می گردد. نظریات مکسی توسط یوجین سمیر و ریچارد بیتس ، توسعه و گسترش یافته است.

ادوارد سالیس (Edward Sallis) : سالیس از دانشمندان معاصر مدیریت آموزشی است تحقیقات و نظریات او بر مدیریت کیفیت در سازمانهای آموزشی متمرکز است. سالیس تلاش نموده بر اساس ویژگی های محیط های آموزشی ، تفسیری نوین از TQM ارائه نماید.